OBSERVATIONS SUR LES NOMS,LES ADJECTIFS ET LES VERBES
1. Le verbe transitif : Namihômuk, voir, animé, indéfini
N'namihô, n'namihôbena tmakwa
je vois, nous voyons un castor
'Namiha, namihak tmakwa
Il voit, ils voient un ou des castors
2. Leverbe transitif : Namihômuk voir ,animé, défini
N'namihô, n'namihônna tamkwa
je vois, nous voyons le castor
W'namihô, w'namihôwô tmakwa
il voit, ils voient le/les castors
3. Le verbe transitif Namitôzik voir,inanimé, indéfini
N'namito, n'namitobena wiguaol
je vois, nous voyons un canot d'écorce
'Namito, 'namitoak wiguaol
Il voit, ils voient un canot d'écorce
4. Le verbe transitif : Namitôzik, voir, inanimé, défini
N'namiton, n'namitonana wiguaol
Je vois, nous voyons le canot d'écorce
W'namiton, w'namitonô wiguaol
Il voit, ils voient le canot d'écorce
5. Le verbe intransitif Pazôbimuk , voir indéfini
N'pazôbi, n'pazôbibena nopahiwi
je vois, nous voyons au loin
'Pazôbo, 'pazôboak nopahiwi
il voit, ils voient au loin
6. Le verbe intransitif Pazôbimuk voir, défini
N'pazôbin, n'pazôbinana ia nebessek
Je vois, nous voyons clair jusqu'au lac
W'pazôbin,w'pazôbinô ia nebessek
il voit, ils voient clair jusqu'au lac
| Infinitif | signification | Imp.2e pers. sing. | Imp. 2e pers. plur. |
|
Agimômuk Agidôzik Agizimuk |
compter,lire |
Agima Agida Agizi |
Agimogw Agidamogw Agizigw |
|
Awighômuk Awighôzilk Awighigamuk |
noter, écrire |
Awigha Awigha Awighiga |
Awighogw Awighamogw Awighigagw |
|
Agakimômuk Agakigamimuk |
enseigner |
Agakima Agakigami |
Agakomogw Agakigamigw
|
| Alokamuk | travailler | Aloka | Alokagw |
| Awakamuk | utiliser | Awaka | Awakagw |
| Awakatôzik | employer | Awakato | Awakatogw |
| Askawihômuk | attendre | Skawiha | Skawihogw |
| Askawitôzik | attendre | Skawito | Skawitogw |
| Awigihômuk | appaiser | Awigiha | Awigihogw |
| Akikamuk | semer | Kika | Kikagw |
|
Aliguawômuk Aliguôzik Aliguônsamuk |
coudre |
Liguawa ligua Liguônsa |
liguaogw liguamogw liguôsagw |
|
Awskônômik Awskônôzik |
déplacer |
Awskôna " |
Awskônogw Awskônemogw |
| Awskônkamuk | troubler | awskônka | awskônkagw |
|
Alidahômômuk Aldahôdôzik Alidahôzimuk |
penser |
lidahôma lidahôda lidahôzi |
lidahômogw lidahôdamogw lidahôzigw |
|
Channômuk Channozik Chanosamuk |
arrêter |
channa channa chanosa |
channogw channemogw chanosagw |
| Chegasômuk | allumer | chegasa | chegasogw |
| Chegasôsik | brûler | chegasa | chegasmogw |
| Idôzik | dire | ida | idamogw |
|
Ikôlômuk Ikôdôzik Ikôlwamuk |
défendre |
ikôla ikôla ikôlwa |
ikôlogw ikôdemogw ikôlwagw |
| Ikôzimuk | se défendre | ikôlzi | ikôlzigw |
| Ikôldimuk | se défendre l'un l'autre | ikôldi | ikôldigw |
| Kalolômuk | parler à | kelola | kelologw |
| Kalozimuk | parler | kelozi | kelozigw |
| Kawimuk | dormir | kawi | kawigw |
|
Kwilawatôzik Kwilawahômuk |
chercher |
kwilawato kwilawaha |
kwilawatogw kwilawahogw |
|
Kawhômuk Kawhakuamuk |
abattre un arbre |
kawha kawhakua |
kawhogw kawhakuagw |
| Kajimijebikamuk | décharger | kajimijebika | kajimijebikagw |
|
Kebikawhômuk Kebikwahôzik Kebikwahigamuk |
sceller |
Kebikwaha " " " " kebikwahiga |
kebikwahogw kebikwaamogw kebikwahigagw |
| Kabhômuk | fermer | kebaha | kebahogw |
| Kabhôzik | emprisonner | kebaha | kebahamogw |
|
Kazebaalômuk Kazebaadôzik Kazebaadigamuk |
laver |
kezebaala kezebaado kezebaadiga |
kezebaalogw kezebaadogw kezebaadigagw |
|
Kwalbenômuk Kwalbenôzik |
renverser |
kwelbena " " " |
kwelbenogw kwelbenemogw |
| Kwalbosamuk | pivoter | kwelbosa | kwelbosagw |
|
Kwazialômuk Kwaziadôzik Kwaziadômuk |
avaler |
kweziala kweziado kweziado |
kwezialogw kweziadogw kweziadowg |
| Kadopimuk | avoir faim | kadopi | kadopigw |
| Kadawesmimuk | avoir soif | kadawesmi | kadawesmigw |
|
Kitalômuk Kitadôzik Kitadasimuk |
aiguiser |
kitala kitado kitadasi |
kitalogw kitadogw kitadasigw |
|
Kadkahômuk Kakahôzik Kadkahigamuk |
creuser |
kadkaha " " " kadkahiga |
kadkahogw kadkahamogw kadkahigagw |
|
Kalabilômuk Kalabidôzik Kalabligamuk |
attacher |
kelabila kelabido kelabliga |
kelabilogw kelabodogw kelabligagw |
|
Kaboakwhômuk Kabaokwhôzik |
boutonner |
keboakwna " " " |
keboakwhogw keboakwhamogw |
|
Kwaguenômuk Kwagwnôzik |
pousser |
kwaguena " " " |
kwaguenogw kwagwnemogw |
| Kadosmimuk | boire | kadosmi | kadosmigw |
|
Kwaguatskoallômuk Kwaguatskoadôzik |
essayer |
kwaguatskoala kwaguatskoado |
kwaguatskoalogw kwaguatskoadogw |
|
Kwôzolômik Kwôzodôzik |
fuir, éviter |
kwôzola kwôzoda |
kwôzologw kwôzodamogw |
|
Kazalmômuk Kazaldôzik Kazalgamik |
aimer |
kezalma kezalda kezalga |
kezalmogw kezaldamogw kezalgagw |
| Kalajimuk | geler | kelaji | kelajigw |
|
Kôttaimuk KôttôzikKôotômuk |
cacher |
kôttasi kôtto kôtla |
kôtasigw kôttogw kôtlogw |
|
Kagalmômuk Kagalnôzik |
tenir |
kagalna " " "
|
kagalnogw kagalnemogw |
| Kazômahlômuk | courir | kezômahlô | kezômahlôgw |
| Kamodnamuk | voler | kemodna | kemodnagw |
| Kôgôlwamuk | pleurer | kôgôlwa | kôgôlwagw |
| Kawhoamuk | gagner | kawhao | kawhoagw |
|
Mohômik Mijôzik Mitsmuk |
manger |
moha miji mitsi |
mohogw mijigw mitsigw |
| Magamuk | abandonner | maga | magagw |
|
Môjahômuk Môjatôzik |
commencer |
môjaha môjato |
môjahogw môjatogw |
|
Môjalômuk Môjadôzik |
transporter |
môjado
|
môjadogw |
|
Mahsihômuk Mahsitôzik |
agrandir |
msiha msito |
msihogw msitogw |
| Madwôzimuk | se plaindre, murmurer | madwôzi | madwôzigw |
|
Manohômuk Manobôzik Manohigamuk |
acheter |
Manoba " " " manohiga |
manahogw manohomogw manohigagw |
| Migakamuk | se battre | magaka | migakagw |
| Malisjômuk | pleurer | melisjô | melisjôgw |
| Manazaawimuk | épargner | manazaawi | manazaawigw |
| Mijebikamuk | charger | mijebika | mijebikagw |
| Mômjimômuk | féliciter | mimjima | mômimogw |
| Mômjidimuk | se féliciter | " " " | mômjidigw |
|
Maskawlohômuk Maskawlohôzik |
louanger |
mskawloha " " " |
mskawlohogw mskawlohmogw |
| Môjimuk | partir | môji | môjigw |
|
Naslômuk Nastôzik |
mettre |
nasla nasto |
naslogw nastogw |
|
Nimskawômuk Nimskôzik |
aller chercher |
nimskawa nimska |
nimskawogw nimskamogw |
| Naskuahômuk | peigner | naskuaha | naskuahogw |
| Naskuahozimuk | peigner (qu'elqu'un) | naskuahzi | naskuahozigw |
|
Nadomômuk Nadodôzik |
demander, s'informer |
nadoma nadoda |
nadomogw nadodemogw |
| Nadodemawômuk | demander | nadodemawa | nadodemawogw |
| Nadodemokamuk | s'informer | nadodemoka | nadodemokagw |
|
Nosokawômuk * Nosokôzik* Nosokozimuk* |
suivre |
nosokawa nosoka nosokozi |
nosokawogw nosokamogw nosokazigw |
* comme vous le voyez, plusieurs de ces infinitifs, s'expriment en 2 et 3 différentes façons, avec la même signification cependant :
ces verbes sont :
a) les animés se terminant en muk
b) les inanimés finissant en zik
c) les neutres qui comme les animés se terminent en
muk
Nanawalmômuk Nanawaldôzik Namihômuk Namitôzik Pazôbimuk namiha namito pazôbi namihogw namitogw pazôbigw O'ttôzik o'tto o'ttogw O'benômuk o'bena "" o'benogw o'benemogw O'mawômuk O'mamuk o'mawa o'ma o'maogw o'magw Ponômuk Ponôzik Ponasimuk pona " " ponasi ponogw ponemogw ponasigw Pakôgnômuk Pakôgnôzik pkôgna " " pkôgnogw pkôgnemogw Pakawagnômuk Pakawagnôzik pkawagua " " pkawagnogw pkawagnemogw Poskwenômuk Poskwenôzik Poskwena " " poskwenogw poskwenemogw Pazwômuk Padôzik pazowa pado pazoogw padogw Poskwtahômuk Poskwtahôzik poskwtaha " " poskwtahogw poskwtahamogw Poskwezômuk Poskwezôki poskweza " " poskwezogw poskwezemogw Poskwenômuk Poskwenôzik poskwena " " poskwenogw poskwenemogw
conserver
nanawalma
nanawalmogw
voir, observer
Namitlowamuk
montrer
namitlowa
namitlowagw
Nadialimuk
chasser
nadiali
nadialigw
Nakasahôzik
étendre
nkasaha
nkasahamogw
O'jemimuk
déclarer
o'jemi
o'jemigw
O'tlômuk
avancer
o'tla
o'tlogw
ajourner
dénouer
O'dakôlômuk
avouer sa faute
o'dokôla
o'dokôlogw
O'dokôdôzik
expliquer
o'dokôda
o'dokôdamogw
O'bankamuk
payer
o'banka
o'bankagw
O'nkohlômuk
vendre
o'nkoklô
o'nkahlôgw
pêcher
O'dokazimuk
conserver
o'dokazi
o'dokazigw
Paiômuk
venir, arriver
paiô
paiôgw
mettre, placer
Pitkazawamuk
charger un fusil
pitkazawa
pitkazawagw
courber
plier tresser
Pasktahôzik
casser , écailler
pasktana
pasktahamogw
Poskenômuk
enterrer
poskena
poskenogw
casser, révoquer
apporter
Pôktahômuk
battre
pôktaha
pôktahogw
coupper (hache)
couper (couteau)
briser avec les mains
|
Poskwkawômuk Poskwkôzik |
briser avec les pieds; enfreindre |
poskwkawa poskwka |
poskwkaogw poskwkamogw
|
|
Pakihômuk Pakitôzik |
nettoyer |
pakiha pakito |
pakihogw pakitogw |
|
Palagzômuk Palagzôzik |
peler (avec un couteau) |
palagza " " |
palagzogw palagzemogw |
|
Palagnômuk Palagnozik |
peler (avec la main) |
plagna " " |
plagnogw plagnemogw |
|
Pakwsasômuk Pakwsasôzik |
secher |
pakwasa " " |
pakwsasogw pakwsasogw |
| Pakwsasozimuk | se s&eac
|